— Mama od dziś zostaje u ciebie. Dom jest już sprzedany, a nowi właściciele wchodzą w poniedziałek — powiedział Tomek, stawiając dwie torby na mojej wycieraczce.
Za nim stała mama w rozpiętym płaszczu i domowych kapciach. Był koniec listopada, padał mokry śnieg, a ona trzymała pod pachą reklamówkę z lekami.
— Jak to sprzedany? — zapytałam.
Brat westchnął, jakbym utrudniała mu załatwienie prostej sprawy.
— Normalnie. Był mój, miałem prawo.
Mama patrzyła w podłogę.
Trzy lata wcześniej przepisała Tomkowi dom pod Radomiem. Sto dziesięć metrów, niewielki ogród, garaż i sad, w którym tata posadził jabłonie. Rodzice budowali go prawie dwadzieścia lat. Najpierw mieszkaliśmy tylko na parterze, z gołymi pustakami na piętrze. Łazienkę wykańczali, kiedy byłam już w liceum.
Po śmierci taty mama została tam sama. Miała problemy z sercem, cukrzycę i coraz gorzej chodziła. Tomek mieszkał z żoną i córką kilka kilometrów dalej. Zaproponował, że przeniosą się do niej, wyremontują górę i będą się nią zajmować.
W zamian chciał dom.
— Żeby nie było kiedyś kłótni o spadek — tłumaczył.
Nie podobało mi się to. Powiedziałam mamie, żeby przynajmniej ustanowiła sobie dożywotnie prawo mieszkania. Obraziła się.
— Własnemu synowi mam nie ufać? — zapytała. — Ty masz mieszkanie, pracę, męża. Tomek zawsze miał trudniej.
To zdanie słyszałam przez całe życie.
Tomek miał trudniej, więc rodzice kupili mu pierwszy samochód. Miał trudniej, więc tata spłacił jego dług po nieudanym warsztacie. Miał trudniej, więc mama dawała mu część emerytury, kiedy podobno brakowało na ratę kredytu.
Ja byłam „zaradna”. Czyli miałam nie potrzebować niczego.
— Mamo, wiedziałaś o sprzedaży? — zapytałam na klatce.
Pokręciła głową. Po chwili wyszeptała:
— Powiedział mi wczoraj.
Spojrzałam na brata.
— Sprzedałeś dom z matką w środku?
— Nie przesadzaj. Załatwiłem jej miejsce.
— Jakie miejsce? U mnie?
Mieszkaliśmy z Pawłem i siedemnastoletnim synem w trzypokojowym mieszkaniu na radomskim Gołębiowie. Pięćdziesiąt cztery metry. Syn przygotowywał się do matury, a Paweł od kilku miesięcy spał w małym pokoju, bo po operacji kręgosłupa potrzebował twardszego łóżka.
Nie mieliśmy wolnej sypialni. Nie mieliśmy nawet wolnej szafy.
— Jesteś jej córką — rzucił Tomek. — Ja zajmowałem się nią trzy lata. Teraz twoja kolej.
— Dostałeś za te trzy lata dom.
Zacisnął szczękę.
— Myślisz, że opieka nic nie kosztuje? Leki, jedzenie, ogrzewanie? Anka przez mamę zrezygnowała z pracy.
Mama drgnęła, ale nadal milczała.
Wpuściłam ją do środka. Nie mogłam przecież zostawić jej na korytarzu. Tomek postawił torby w przedpokoju i od razu ruszył do wyjścia.
Złapałam go za rękaw.
— Za ile sprzedałeś dom?
— To nie twoja sprawa.
— Za ile?
— Sześćset osiemdziesiąt tysięcy.
Poczułam, jak serce zaczyna mi walić.
— I ile z tego dostanie mama?
Spojrzał na mnie tak, jakbym powiedziała coś absurdalnego.
— Nic. Muszę spłacić kredyty.
Trzasnął drzwiami, zanim zdążyłam odpowiedzieć.
Pierwszą noc mama spędziła na rozkładanej kanapie w salonie. Prawie nie spała. Nad ranem znalazłam ją przy stole. Układała tabletki w równych rzędach i cicho płakała.
— Czemu mi nie powiedziałaś wcześniej? — zapytałam.
— Bo on mówił, że wszystko załatwi.
Stopniowo wyszła cała prawda.
Tomek nie opiekował się nią tak, jak przedstawiał to rodzinie. Zakupy robiła głównie sąsiadka. Do lekarza woziła mamę córka kuzynki za pieniądze. Brat zajął piętro, garaż i ogród. Mama miała swój pokój na dole, ale zimą oszczędzali na ogrzewaniu. Zdarzało się, że siedziała w kurtce.
Kiedy protestowała, Anka przypominała, że „dom kosztuje”.
— A te pieniądze, które mu dawałaś? — zapytałam.
Mama spuściła wzrok.
Co miesiąc przelewała Tomkowi tysiąc złotych z emerytury. Na rachunki. Oprócz tego sama kupowała leki i jedzenie.
Następnego dnia pojechałam do brata. Otworzyła Anka. W salonie stały kartony i nowy telewizor jeszcze w folii.
— Tomek jest?
— Nie chcemy awantur — odpowiedziała.
Weszłam, zanim zdążyła zamknąć drzwi.
Brat siedział przy stole z kalkulatorem. Powiedziałam, że ma oddać mamie część pieniędzy albo zapewnić jej mieszkanie.
— Nie ma z czego — rzucił. — Po spłacie wszystkiego zostanie może sto tysięcy.
Okazało się, że przez ostatnie lata brał pożyczki pod zastaw domu. Otworzył sklep internetowy z narzędziami, potem zainwestował w kryptowaluty. Nic mamie nie powiedział.
— To nie mój problem — stwierdziłam. — Obiecałeś jej opiekę.
— Niczego nie obiecywałem na papierze.
Wtedy zrozumiałam, że dokładnie wiedział, co robi.
Poszłam do prawniczki. Umowa była zwykłą darowizną. Mama nie miała wpisanej służebności ani prawa dożywocia. Mogła próbować odwołać darowiznę z powodu rażącej niewdzięczności, ale dom należał już do kupujących, którzy podpisali umowę w dobrej wierze. Zostawała walka o pieniądze i udowadnianie, że brat ją porzucił.
— To może potrwać latami — usłyszałam.
Tomek dostał od prawniczki wezwanie. Zadzwonił tego samego wieczoru.
— Chcesz mnie wsadzić do więzienia?
— Chcę, żeby mama miała gdzie mieszkać.
— Przecież jest u ciebie.
— Na kanapie, między stołem a balkonem.
— Zawsze zazdrościłaś mi domu.
Roześmiałam się. Nie mogłam uwierzyć, że naprawdę to powiedział.
— Nie zazdroszczę ci domu. Brzydzę się tym, co zrobiłeś, żeby go dostać.
Mama mieszka z nami od dziesięciu miesięcy. Syn przeniósł biurko do naszej sypialni, a jej oddaliśmy jego pokój. Paweł wrócił do salonu, choć przez kręgosłup prawie nie śpi. Kłócimy się częściej. O pieniądze, łazienkę, zmęczenie. O to, że wszystko nagle spadło na nas.
Kocham mamę, ale czasem mam żal również do niej. Za to, że nie posłuchała. Za całe życie usprawiedliwiania Tomka. Potem widzę, jak przeprasza, bo za długo zajmuje łazienkę, i ten żal natychmiast miesza się ze wstydem.
Brat wpłacił jej piętnaście tysięcy po tym, gdy dostał pozew. Nazwał to „dobrowolną pomocą”. Reszty pieniędzy podobno już nie ma. Kupił samochód, spłacił chwilówki i wynajął segment pod Warszawą.
Nie odwiedził mamy ani razu.
Ona wciąż trzyma jego zdjęcie w portfelu. Czasami pyta, czy powinna wycofać sprawę, bo Tomek ma córkę i „nie można mu niszczyć życia”.
A ja wtedy nie wiem, co odpowiedzieć.
Czy dziecko, które dostało cały rodzinny majątek, może po prostu uznać, że opieka nad matką już mu się znudziła? I czy mam prawo mieć pretensje do mamy, skoro to ona została oszukana najbardziej?
